14 điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mà HR và doanh nghiệp cần nắm từ năm 2026

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đánh dấu nhiều thay đổi quan trọng trong chính sách an sinh xã hội. Không chỉ mở rộng quyền lợi cho người lao động, luật mới còn tác động trực tiếp đến công tác quản lý nhân sự, tiền lương và bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp.

Đối với bộ phận HR, việc cập nhật kịp thời các quy định mới là yêu cầu cần thiết nhằm hạn chế những rủi ro như:

- Xác định sai đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc;

- Tư vấn chưa chính xác về quyền lợi bảo hiểm xã hội, đặc biệt là chế độ hưởng BHXH một lần;

- Bị truy thu, xử phạt hoặc phát sinh trách nhiệm khi cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra.

Dưới đây là 14 điểm mới nổi bật của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mà doanh nghiệp và người làm nhân sự cần lưu ý.

1. Bổ sung chế độ trợ cấp hưu trí xã hội

Luật BHXH 2024 bổ sung tầng an sinh xã hội dành cho người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng.

Cụ thể:

• Người từ 75 tuổi trở lên không có lương hưu được xem xét hưởng trợ cấp hưu trí xã hội;

• Người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo cũng có thể thuộc diện được hưởng theo quy định.

Mức trợ cấp sẽ do Chính phủ quy định theo từng thời kỳ.

2. Được hưởng trợ cấp hằng tháng từ chính thời gian đã đóng BHXH

Người lao động đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và không lựa chọn nhận BHXH một lần có thể được hưởng trợ cấp hằng tháng từ phần bảo hiểm xã hội đã đóng.

Mức trợ cấp được xác định căn cứ vào:

• Thời gian tham gia BHXH;

• Mức tiền đã đóng.

Đồng thời, mức hưởng không thấp hơn mức trợ cấp hưu trí xã hội theo quy định.

3. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Luật mới bổ sung nhiều nhóm đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm:

• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký;

• Người làm việc không trọn thời gian nhưng đáp ứng điều kiện theo luật;

• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên;

• Thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc, Ban kiểm soát (kể cả trường hợp không hưởng tiền lương);

• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố.

Đây là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tránh bỏ sót đối tượng tham gia BHXH.

4. Bổ sung chế độ ốm đau và thai sản cho một số đối tượng

Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã trước đây chỉ được hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

Theo Luật BHXH 2024, nhóm đối tượng này được bổ sung thêm:

• Chế độ ốm đau;

• Chế độ thai sản.

Qua đó góp phần mở rộng phạm vi bảo đảm an sinh xã hội.

5. Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng chế độ thai sản

Một trong những điểm mới đáng chú ý là người tham gia BHXH tự nguyện nếu đáp ứng điều kiện luật định sẽ được:

• Hưởng trợ cấp 2 triệu đồng cho mỗi con khi sinh;

• Không phải đóng thêm khoản bảo hiểm nào để được hưởng chế độ này.

Ngoài ra, một số nhóm đối tượng đặc thù còn được hưởng thêm chính sách hỗ trợ theo quy định của Nhà nước.

6. Giảm điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu

Luật BHXH 2024 giảm thời gian đóng tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm.

Quy định này giúp:

• Tăng cơ hội được hưởng lương hưu cho người tham gia muộn;

• Hỗ trợ những trường hợp có quá trình tham gia BHXH không liên tục vẫn đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí.

7. Khuyến khích bảo lưu thời gian tham gia BHXH

Luật mới không bãi bỏ chế độ hưởng BHXH một lần nhưng tăng thêm các quyền lợi dành cho người lựa chọn bảo lưu thời gian tham gia.

Mục tiêu là:

• Khuyến khích người lao động tiếp tục tham gia hệ thống BHXH;

• Đảm bảo nguồn thu nhập ổn định khi đến tuổi nghỉ hưu.

8. Mở rộng quyền lợi trong trường hợp có yếu tố quốc tế

Đối với các quốc gia đã ký kết điều ước quốc tế về BHXH với Việt Nam:

• Thời gian tham gia BHXH ở Việt Nam và nước ngoài có thể được cộng dồn theo quy định;

• Người lao động có thể đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí tại một hoặc cả hai quốc gia.

9. Nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ BHXH

Luật bổ sung các quy định nhằm:

• Mở rộng danh mục đầu tư Quỹ BHXH;

• Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng quỹ;

• Bảo đảm khả năng chi trả các chế độ BHXH trong dài hạn.

10. Bổ sung chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung

Luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo hiểm hưu trí bổ sung, cho phép:

• Người sử dụng lao động;

• Người lao động.

tham gia thêm chương trình nhằm gia tăng nguồn thu nhập khi nghỉ hưu, góp phần phát triển chính sách phúc lợi dài hạn tại doanh nghiệp.

11. Bổ sung quy định về "mức tham chiếu"

Luật thay thế nhiều quy định liên quan đến mức lương cơ sở bằng khái niệm mức tham chiếu.

Mức tham chiếu được sử dụng để:

• Tính mức đóng BHXH;

• Tính mức hưởng các chế độ BHXH.

Trong thời gian chưa bãi bỏ lương cơ sở, mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở hiện hành. Sau đó sẽ được điều chỉnh trên cơ sở các yếu tố như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tốc độ tăng trưởng kinh tế và khả năng cân đối ngân sách.

12. Siết chặt quản lý việc chậm đóng và trốn đóng BHXH

Luật BHXH 2024 quy định rõ hơn về:

• Hành vi chậm đóng;

• Hành vi trốn đóng BHXH.

Đồng thời tăng trách nhiệm của cơ quan BHXH và UBND cấp tỉnh trong công tác quản lý, phát triển đối tượng tham gia cũng như xử lý vi phạm.

13. Đẩy mạnh giao dịch điện tử và đơn giản hóa thủ tục

Luật khuyến khích chuyển đổi số trong lĩnh vực BHXH thông qua:

• Mở rộng hình thức giao dịch điện tử.

• Đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục hành chính.

• Bổ sung cơ chế đánh giá mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp nên chủ động hoàn thiện quy trình quản lý BHXH theo hướng số hóa để nâng cao hiệu quả công việc.

14. Bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người lao động

Luật BHXH 2024 tiếp tục hoàn thiện nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động, trong đó có:

• Bổ sung chế độ ốm đau đối với trường hợp nghỉ không trọn ngày;

• Người nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng được cơ quan BHXH đóng bảo hiểm y tế theo quy định;

• Điều chỉnh cách tính thời gian nghỉ hưởng chế độ bệnh dài ngày theo năm;

• Bổ sung điều kiện hưởng chế độ thai sản đối với trường hợp điều trị vô sinh.

Kết luận

Những thay đổi của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 không chỉ mở rộng quyền lợi cho người lao động mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong việc quản lý hồ sơ, xác định đối tượng tham gia và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về BHXH.

Đối với bộ phận nhân sự và kế toán tiền lương, việc cập nhật kịp thời các quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh bị truy thu, xử phạt và bảo đảm thực hiện đúng quyền lợi cho người lao động khi Luật chính thức có hiệu lực từ năm 2026.