Doanh nghiệp chưa đóng 2% kinh phí công đoàn trước 16/05/2026 có bị truy thu không?

Nhiều doanh nghiệp hiện nay đang có chung một cách hiểu:

"Nghị định 105/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 16/05/2026, nên nếu trước thời điểm này chưa đóng kinh phí công đoàn thì sẽ không bị truy thu."

Đây là một nhận định chưa chính xác và có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý.

Thực tế, Nghị định 105/2026/NĐ-CP chủ yếu hướng dẫn chi tiết về phương thức đóng, thời hạn đóng, nguồn đóng, miễn, giảm, tạm dừng đóng và quản lý tài chính công đoàn. Việc nghị định có hiệu lực từ ngày 16/05/2026 không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn chỉ phát sinh từ thời điểm này.

1. Nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn đã có từ trước

Theo Luật Công đoàn 2012 và Nghị định 191/2013/NĐ-CP, doanh nghiệp có sử dụng lao động thuộc đối tượng theo quy định đã có trách nhiệm đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa.

Đến Luật Công đoàn 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025), nghĩa vụ này tiếp tục được kế thừa và quy định rõ hơn. Theo đó, kinh phí công đoàn được đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc đối với người lao động của:

• Doanh nghiệp;

• Hợp tác xã;

• Đơn vị sự nghiệp không hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước;

• Các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác có sử dụng lao động theo quy định.

Nói cách khác, nếu doanh nghiệp có sử dụng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì cần rà soát nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn, dù đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa.

2. Chưa đóng trước ngày 16/05/2026 có bị truy thu không?

- Câu trả lời là có thể.

- Doanh nghiệp có nguy cơ bị yêu cầu truy nộp khoản kinh phí công đoàn chưa đóng, chậm đóng hoặc đóng chưa đủ theo quy định.

- Hiện nay, dữ liệu về BHXH, lao động và công đoàn đang được số hóa và kết nối ngày càng đồng bộ. Điều này giúp cơ quan quản lý dễ dàng đối chiếu các trường hợp doanh nghiệp đang tham gia BHXH nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn.

- Theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP, đối với nhiều nhóm đơn vị, doanh nghiệp, kinh phí công đoàn được đóng hằng tháng cùng thời điểm đóng BHXH bắt buộc.

- Do đó, doanh nghiệp không nên chờ đến khi được nhắc nhở hoặc bị kiểm tra mới tiến hành rà soát nghĩa vụ của mình.

3. Chậm đóng hoặc không đóng sẽ bị xử lý như thế nào?

Theo Điều 38 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có hành vi:

• Chậm đóng;

• Đóng không đúng mức;

• Đóng không đủ số người thuộc đối tượng phải đóng;

Có thể bị xử phạt từ 12% đến dưới 15% tổng số tiền phải đóng kinh phí công đoàn tại thời điểm lập biên bản vi phạm, tối đa không quá 75 triệu đồng đối với người sử dụng lao động là cá nhân.

Trường hợp không đóng kinh phí công đoàn cho toàn bộ người lao động thuộc đối tượng phải đóng, mức phạt có thể từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng đối với cá nhân.

Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn phải:

• Nộp đủ số tiền kinh phí công đoàn còn thiếu hoặc chưa đóng;

• Nộp khoản tiền lãi phát sinh do chậm đóng hoặc đóng thiếu theo quy định;

• Thực hiện việc nộp trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày có quyết định xử phạt.

Lưu ý: Các mức phạt nêu trên áp dụng đối với cá nhân. Trường hợp người sử dụng lao động là tổ chức, mức tiền phạt sẽ gấp 02 lần mức phạt áp dụng đối với cá nhân theo quy định của pháp luật.

4. Doanh nghiệp cần rà soát ngay những nội dung sau

Để hạn chế rủi ro pháp lý, doanh nghiệp nên kiểm tra lại các nội dung sau:

- Doanh nghiệp có người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc hay không?

- Đã thực hiện đóng kinh phí công đoàn 2% đầy đủ hay chưa?

- Việc đóng có đúng theo quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc không?

- Đã đóng đầy đủ đối với tất cả người lao động thuộc đối tượng phải đóng chưa?

- Doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa?

- Trường hợp chưa có công đoàn cơ sở, khoản kinh phí công đoàn đã được thực hiện theo hướng dẫn của công đoàn cấp trên chưa?

- Có phát sinh khoản chậm đóng, đóng thiếu hoặc chưa đóng cần đối chiếu, khắc phục hay không?

5. Kết luận

Việc Nghị định 105/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 16/05/2026 không đồng nghĩa với việc trước thời điểm này doanh nghiệp không có nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn.

Thực tế, nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn 2% đã được quy định từ trước và tiếp tục được duy trì trong Luật Công đoàn 2024.

Trong bối cảnh dữ liệu BHXH, lao động và công đoàn ngày càng được kết nối và đối chiếu đồng bộ, doanh nghiệp nên chủ động rà soát việc thực hiện nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn để kịp thời phát hiện, xử lý các khoản còn thiếu hoặc chậm đóng, góp phần hạn chế rủi ro pháp lý và các chế tài xử phạt có thể phát sinh.