Hai lỗi sai phổ biến khi chuyển nhượng vốn, cổ phần

CHUYỂN NHƯỢNG VỐN, CỔ PHẦN: NHỮNG RỦI RO THUẾ VÀ HỒ SƠ DOANH NGHIỆP KHÔNG NÊN BỎ QUA

Hoạt động chuyển nhượng vốn góp hoặc cổ phần là giao dịch thường gặp trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp, thay đổi thành viên góp vốn hoặc chuyển giao quyền sở hữu. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn cho rằng chỉ cần ký hợp đồng và hoàn tất việc thanh toán là giao dịch đã hoàn thành.

Thực tế, ngoài hợp đồng chuyển nhượng, biên bản thanh lý, chứng từ thanh toán và thủ tục cập nhật thông tin thành viên, cổ đông, doanh nghiệp còn phải lưu ý đến các nghĩa vụ về hóa đơn, thuế và hồ sơ pháp lý. Việc bỏ sót các nghĩa vụ này có thể dẫn đến rủi ro khi quyết toán hoặc thanh tra thuế.

1. Tổ chức chuyển nhượng vốn, cổ phần cần lưu ý nghĩa vụ lập hóa đơn

Một trong những sai sót phổ biến là doanh nghiệp là tổ chức thực hiện chuyển nhượng vốn hoặc cổ phần nhưng không lập hóa đơn cho giao dịch;

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ quan điểm cho rằng hoạt động chuyển nhượng vốn thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) nên không cần lập hóa đơn;

Tuy nhiên, việc giao dịch không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được miễn thực hiện các nghĩa vụ về hóa đơn trong trường hợp pháp luật có quy định phải lập.

Việc không lập hóa đơn (nếu thuộc trường hợp phải lập) có thể dẫn đến nhiều hệ quả như:

• Hồ sơ chuyển nhượng không đầy đủ chứng từ theo quy định;

• Doanh thu hoặc thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng không được ghi nhận đầy đủ;

• Phát sinh yêu cầu giải trình trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế;

• Có nguy cơ bị xử lý vi phạm về hóa đơn theo quy định của pháp luật.

Do đó, doanh nghiệp cần xác định rõ bản chất giao dịch và đối chiếu với quy định hiện hành về hóa đơn để thực hiện đúng nghĩa vụ.

2. Cá nhân chuyển nhượng vốn, cổ phần cần thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân

Đối với trường hợp bên chuyển nhượng là cá nhân, giao dịch chuyển nhượng vốn góp hoặc cổ phần có thể phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN).

Tùy từng trường hợp, cá nhân có thể trực tiếp kê khai thuế hoặc doanh nghiệp thực hiện khai thay, nộp thay theo quy định và thỏa thuận giữa các bên;

Trên thực tế, nhiều giao dịch chỉ dừng lại ở việc ký hợp đồng và chuyển tiền mà chưa thực hiện kê khai thuế, dẫn đến việc nghĩa vụ thuế bị bỏ sót;

Doanh nghiệp và cá nhân cũng cần phân biệt đúng từng loại giao dịch để xác định nghĩa vụ thuế:

• Đối với chuyển nhượng cổ phần, chứng khoán, thuế TNCN thường được xác định theo tỷ lệ trên giá chuyển nhượng theo quy định của pháp luật;

• Đối với chuyển nhượng phần vốn góp, việc xác định thu nhập tính thuế được thực hiện theo phương pháp riêng đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn.

Nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai và nộp thuế, người chuyển nhượng có thể phải đối mặt với các rủi ro như:

• Bị truy thu thuế;

• Bị tính tiền chậm nộp;

• Bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế do chậm kê khai hoặc chậm nộp;

• Hồ sơ chuyển nhượng gặp vướng mắc khi doanh nghiệp thực hiện thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông hoặc khi cơ quan thuế tiến hành kiểm tra.

3. Doanh nghiệp cần rà soát những nội dung nào trước khi chuyển nhượng?

Để hạn chế rủi ro pháp lý và thuế, doanh nghiệp nên rà soát đầy đủ các nội dung sau trước khi thực hiện giao dịch:

Xác định chủ thể chuyển nhượng

Cần xác định bên chuyển nhượng là cá nhân hay tổ chức, bởi nghĩa vụ về hóa đơn, kê khai và nộp thuế của mỗi đối tượng là khác nhau.

Xác định đúng loại giao dịch

Doanh nghiệp cần phân biệt rõ đây là giao dịch chuyển nhượng phần vốn góp hay cổ phần, bởi mỗi loại giao dịch có căn cứ xác định nghĩa vụ thuế và hồ sơ pháp lý riêng.

Kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ

Một bộ hồ sơ chuyển nhượng nên được rà soát đầy đủ, bao gồm:

• Hợp đồng chuyển nhượng;

• Chứng từ thanh toán;

• Hóa đơn (nếu thuộc trường hợp phải lập);

• Các tài liệu nội bộ và hồ sơ pháp lý liên quan theo quy định.

Việc chỉ có hợp đồng và chứng từ chuyển khoản thường chưa đủ để chứng minh toàn bộ giao dịch.

Xác định trách nhiệm kê khai và nộp thuế

Các bên cần thống nhất ngay từ đầu về chủ thể thực hiện kê khai và nộp thuế TNCN (nếu phát sinh), tránh tình trạng mỗi bên đều cho rằng bên còn lại có trách nhiệm thực hiện.

Thực hiện đúng thời điểm

Nghĩa vụ kê khai và nộp thuế cần được thực hiện đúng thời hạn theo quy định. Việc chậm hoàn thiện hồ sơ hoặc chỉ bổ sung khi cơ quan thuế yêu cầu có thể làm phát sinh các khoản xử phạt và tiền chậm nộp.

4. Không chỉ quan tâm đến hợp đồng, cần đánh giá toàn bộ tính hợp pháp của giao dịch

Trên thực tế, nhiều rủi ro trong giao dịch chuyển nhượng vốn không xuất phát từ nội dung hợp đồng mà đến từ việc chưa rà soát đầy đủ các điều kiện pháp lý và nghĩa vụ thuế.

Doanh nghiệp cần lưu ý các vấn đề như:

• Điều kiện chuyển nhượng đã đáp ứng quy định của pháp luật và Điều lệ công ty hay chưa;

• Giá chuyển nhượng có phù hợp với bản chất và thực tế của giao dịch hay không;

• Nghĩa vụ về hóa đơn, thuế đã được thực hiện đầy đủ chưa;

• Hồ sơ chuyển nhượng có đủ căn cứ để giải trình khi thanh tra thuế hoặc phát sinh tranh chấp hay không.

Kết luận

Chuyển nhượng vốn, cổ phần không chỉ là giao dịch dân sự giữa bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng mà còn là giao dịch phát sinh nhiều nghĩa vụ pháp lý và thuế.

Một giao dịch được ký kết đầy đủ chưa đồng nghĩa với việc đã hoàn tất về mặt pháp lý. Doanh nghiệp cần đồng thời bảo đảm việc lập hóa đơn (nếu thuộc trường hợp phải thực hiện), kê khai và nộp thuế đúng quy định, cũng như lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh giao dịch.

Việc chuẩn bị đầy đủ ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính và thuận lợi hơn trong quá trình thanh tra, kiểm tra hoặc giải quyết tranh chấp về sau.